Włącz standardowy schemat kolorów Włącz kontrastowy schemat kolorów
Mapa serwisu
Kontakt
Serwis bez barier

Prawne aspekty zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami

Czy osoba z niepełnosprawnością może pracować?

Oczywiście! Każdy ma prawo do pracy!

Regulują to zarówno przepisy krajowe, jak i międzynarodowe. Osoba z niepełnosprawnością pod tym względem nie różni niczym od pozostałych obywateli. Nie powinno być mowy o dyskryminacji.

Często w orzeczeniu znajdujemy zapis "żadna praca" lub wpis o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy. Nie oznacza to, że nie można podjąć zatrudnienia. Zależy to przede wszystkim od tego, czy jesteś gotowy na podjęcie pracy, czy wolisz pozostać na rencie.

Jak każdy inny pracownik możesz swobodnie szukać zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Starasz się o pracę na takich samych warunkach, jak kandydaci pełnosprawni. Liczą się wtedy obiektywne kryteria, takie jak kwalifikacje czy doświadczenie zawodowe. Natomiast od decyzji lekarza medycyny pracy zależy, czy możesz pracować na danym stanowisku i w jakich warunkach. Teoretycznie. Osoby z niepełnosprawnościami na rynku pracy wcale łatwo nie mają. Trzeba się dobrze natrudzić, żeby znaleźć pracę, utrzymać ją i jeszcze awansować. Istnieje wiele stereotypów, które zniechęcają pracodawców do zatrudniania osób z niepełnosprawnością. Obawiają się oni dodatkowych kosztów i złożonych formalności.

Jeżeli masz pomysł i determinację, możesz założyć własną firmę. Jeśli zaczynasz z pozycji osoby bezrobotnej, możesz liczyć na spore wsparcie finansowe ze strony państwa.

Czasem możliwości pracy są bardziej ograniczone ze względu na stopień niepełnosprawności. Jeśli potrzebujesz szczególnych warunków pracy, bo Twoja niepełnosprawność tego wymaga, możesz pracować w warunkach specjalnych, w zakładach pracy chronionej lub spółdzielniach socjalnych.

Jakie umowy?

Najkorzystniejsza jest umowa o pracę. Gwarantuje ona wszelkie uprawnienia wynikające z Kodeksu pracy, któremu pracownik z niepełnosprawnością, tak jak wszyscy pozostali pracownicy, podlega. Umowy o pracę osób z niepełnosprawnością niczym się nie różnią od pozostałych umów pracowniczych.

Umowa o pracę przede wszystkim zapewnia wynagrodzenie, które nie może być niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego urzędowo. Daje m.in. prawo do urlopu, prawo do zasiłku podczas choroby, ochronę przed zwolnieniem z pracy w wieku przedemerytalnym, odprawę w określonych okolicznościach.

Przywileje te dotyczą wszystkich pracowników, również z niepełnosprawnością.

Jednak osoby z orzeczona niepełnosprawnością mają dodatkowe uprawnienia pracownicze, wynikające z Ustawy o rehabilitacji.

Oprócz umowy o pracę istnieją jeszcze umowy cywilno-prawne, takie jak: umowa zlecenia, umowa o dzieło. Te, szczególnie dla osób z niepełnosprawnością, są mniej korzystne, bo nie dają żadnych dodatkowych uprawnień.

W przypadku takich umów wynagrodzenie nie zależy od wysokości minimalnego wynagrodzenia krajowego, przedsiębiorca może dowolnie ustalić warunki wynagradzania w umowie. Pracodawcy nie muszą przestrzegać, tak jak w przypadku umów o pracę, przepisów dotyczących udzielania urlopu wypoczynkowego, wypłaty wynagrodzenia za okres choroby czy przepisów chroniących przed wypowiedzeniem umowy, które reguluje Kodeks pracy.

Uprawnienia pracowników z niepełnosprawnością

Twoje uprawnienia dotyczą wyłącznie umów o pracę, a ich rodzaj zależy od stopnia orzeczonej niepełnosprawności.

Czas pracy osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a czas pracy osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Te normy nie powodują obniżenia wysokości wynagrodzenia.

Pracownicy ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mają także prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy.

Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego nabywa się po przepracowaniu jednego roku. Oprócz urlopu pracownik ten ma również prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym lub badaniach specjalistycznych.

Żaden pracownik z niepełnosprawnością nie może być zatrudniony w godzinach nocnych i nadliczbowych. Nie dotyczy to osób zatrudnionych przy pilnowaniu lub jeśli lekarz prowadzący wyrazi na to zgodę.

Przystosowanie stanowiska pracy

Nie ma jednolitej instrukcji, jak przystosować stanowisko pracy dla osoby z niepełnosprawnością. Niepełnosprawność jest bowiem bardzo indywidualna. To wiele różnych schorzeń, a w związku z tym, zróżnicowane wymagania. Wystarczy stworzyć warunki, które nie ograniczają aktywności, umożliwiają samodzielność i swobodę działania. Trzeba tylko zadbać o to, by zachować zasady równego traktowania w zatrudnieniu w rozumieniu przepisów prawa (Kodeks pracy).

Nie każda osoba z niepełnosprawnością wymaga przystosowania stanowiska pracy do jej potrzeb, ale często dzięki dostosowaniu stanowiska pracy osoba taka może w ogóle podjąć pracę. Niekiedy wystarczy niewielka modyfikacja stanowiska. Gdy wymagania są większe, państwo pomaga odpowiednimi regulacjami. Prawo zobowiązuje pracodawcę do wprowadzenia usprawnień. Jeśli pracodawca nie ma na to wystarczających środków finansowych, może uzyskać dofinansowanie z pieniędzy publicznych (PFRON).

Przystosowanie stanowiska pracy polegać może na likwidacji barier architektonicznych, odpowiednim wyposażeniu (np. sprzęt biurowy sterowany głosem - ułatwienie dla osób niewidomych, umożliwienie skorzystania z alternatywnych form komunikacji - zatrudnienie tłumacza języka migowego).

Własny biznes

Założenie własnej firmy może być dla osoby z niepełnosprawnością najlepszą, a czasem jedyną możliwością zatrudnienia. Zaletą jest stworzenie sobie optymalnych warunków pracy dostosowanych do własnych potrzeb. Nie jest to łatwa droga, wiąże się z wieloma wyzwaniami i obowiązkami, sami jesteśmy za wszystko odpowiedzialni. Przede wszystkim trzeba mieć dobry pomysł. Odpowiednio wykorzystać swoje umiejętności i kwalifikacje, ocenić potrzeby rynku.

Aby rozpocząć działalność gospodarczą, potrzebne są fundusze, nie zawsze muszą to być własne oszczędności. Osoby z niepełnosprawnością mogą skorzystać ze specjalnych środków przeznaczonych na pomoc tylko dla nich. Mogą to być środki z Funduszu Pracy, programy Unii Europejskiej czy środki z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Warunkiem otrzymania dotacji jest zarejestrowanie jako osoba bezrobotna.

Rynek pracy chronionej

Osoby z niepełnosprawnością mogą też zdobyć pracę w zakładach pracy chronionej (zpch). To miejsca stworzone z nastawieniem na zatrudnienie właśnie ich. Głównym celem jest nie tylko wypracowanie zysku, ale także aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami. Działają poprzez stworzenie odpowiednich warunków pracy, właściwie dobrany profil działalności, jednocześnie zapewniając opiekę medyczną, socjalną i rehabilitacyjną.

Pewną wadą takich miejsc jest skupienie w jednym miejscu dużej liczby osób z niepełnosprawnością, co utrudnia integrację społeczną. Najlepszym, co można zrobić dla osoby z niepełnosprawnością, jest traktowanie jej na takich samych zasadach, jak osoby pełnosprawne. Planować ścieżkę kariery, nie zlecać najprostszych, mało ambitnych zadań. Firma powinna być miejscem, w którym zarówno osoby pełnosprawne, jak i z niepełnosprawnością żyją obok siebie bez uprzedzeń czy obaw.

Spółdzielnie socjalne

Jeszcze jedną szansą na zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami są spółdzielnie socjalne. Mają one na celu aktywizację zawodową osób wykluczonych. Takie spółdzielnie można zakładać samodzielnie przy dużym wsparciu finansowym ze strony państwa. Członkowie spółdzielni sami nią zarządzają, a wypracowany zysk przeznaczany jest na rozwój firmy i potrzeby pracowników. Spółdzielnia socjalna wymaga dużej samodzielności i odpowiedzialności jej członków. Decyzje podejmowane są kolektywnie, a każdy członek, niezależnie od wielkości udziału w spółdzielni, dysponuje jednym głosem. To sprawia, że członkowie spółdzielni są w pełni odpowiedzialni za sprawy przedsiębiorstwa, uczą się samodzielności i długofalowego planowania. Sami dbają o finanse, zarządzają własną działalnością, wyznaczają kierunki rozwoju.

Czytaj więcej: